Portal Orzeczeń Sądu Rejonowego w Kaliszu

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 grudnia 2025r.

Sąd Rejonowy w Kaliszu w I Wydziale Cywilnym, w składzie:

Przewodniczący: sędzia Michał Włodarek

Protokolant: Anna Dulas

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2025r. w K.

sprawy z powództwa (...) Sp. z o.o. z/s w D. (KRS (...))

przeciwko pozwanemu (...) S.A. z/s w S. (KRS (...))

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanego (...) S.A. z/s w S. na rzecz powoda (...) Sp. z o.o. z/s w D. kwotę 360,00zł (trzysta sześćdziesiąt złotych 00/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 kwietnia 2025r. do dnia zapłaty,

2.  oddala powództwo w pozostałej części,

3.  zasądza od powoda (...) Sp. z o.o. z/s w D. na rzecz pozwanego (...) S.A. z/s w S. kwotę 616,78zł (sześćset szesnaście złotych 78/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości w stosunku rocznym odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

sędzia Michał Włodarek

Sygn. akt I C 828/25

UZASADNIENIE

W dniu 17 kwietnia 2025r. powód (...) Sp. z o.o. z/s w D. skierował do tut. Sądu w stosunku do pozwanego (...) S.A. z/s w S. żądanie zasądzenia kwoty 2.439,60zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 11 kwietnia 2025r. do dnia zapłaty, a ponadto żądanie zasądzenia kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, iż w wyniku zdarzenia drogowego z dnia 13 marca 2025r. uległ uszkodzeniu pojazd m – ki D. (...) o nr rej. (...) należący do poszkodowanej A. T., a przyznana poszkodowanej przez pozwane Towarzystwo (...) w wyniku przeprowadzonego postępowania szkodowego w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej Ubezpieczyciela sprawcy szkody z tytułu odpowiedzialności cywilnej kwota z tytułu zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego w łącznej wysokości 1.890,00zł i tak, za okres 21 dni przy stawce 90,00zł brutto za 1 dzień, nie rekompensuje rzeczywiście poniesionych wydatków.

Wierzytelność z tytułu zwrotu wydatków na najem pojazdu zastępczego była przedmiotem cesji.

W odpowiedzi na pozew, pozwany (...) S.A. z/s w S. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu tego pisma procesowego pozwany podniósł zarzut, iż niezasadne jest w części żądanie powództwa, tj. ponad przyznaną kwotę roszczenie powoda, co do zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego w zakresie czasu trwania i stawki najmu, a także wydatków za podstawienie i odbiór wynajmowanego pojazdu.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny.

Przedmiotem działalności (...) Sp. z o.o. z/s w D. jest m.in. najem samochodów osobowych po zdarzeniach komunikacyjnych.

Poszkodowana A. T. jest właścicielem samochodu osobowego m – ki D. (...) o nr rej. (...). W dniu 13 marca 2025r. doszło do zdarzenia drogowego na skutek, którego nastąpiło uszkodzenie w/w pojazdu. Stan niebezpieczeństwa w ruchu wytworzył kierujący innym pojazdem.

( okoliczności bezsporne, dokumenty akt szkodowych – płyta Cd k. 59)

W związku ze zdarzeniem i uszkodzeniem pojazdu m – ki D. (...) o nr rej. (...) poszkodowana A. T. zawarła w dniu 14 marca 2025r. z (...) Sp. z o.o. z/s w D. umowę najmu pojazdu zastępczego m – ki H. (...) o nr rej. (...).

Poszkodowana A. T. oświadczyła, że w dacie powstania szkody, poza opisanym wyżej pojazdem nie dysponowała dla własnych potrzeb osobistych, rodzinnych i zawodowych żadnym autem, którym mogłaby się posługiwać w ramach zabezpieczenia bieżących oraz koniecznych i celowych potrzeb.

Koszt dzienny najmu pojazdu zastępczego u powoda ustalono na kwotę 120,00zł netto/147,60zł brutto.

A. T. korzystała z pojazdu zastępczego przez okres 25 dni, od dnia 14 marca 2025r. do dnia 8 kwietnia 2025r.

Koszt najmu pojazdu zastępczego został określony przez wynajmującego na łączną kwotę 3.690,00zł brutto (25 dni x 120,00zł netto/1dzień), natomiast koszt podstawienia i odbioru pojazdu na łączną kwotę 639,60zł brutto, co daje łącznie wartość 4.329,60zł brutto.

( umowa najmu pojazdu k. 11-13, protokół przekazania pojazdu k. 13, protokół zwrotu pojazdu k. 14, OWU k. 15, oświadczenie k. 16, faktura k. 17, dokumenty akt szkodowych – płyta Cd k. 59)

Sprawca szkody posiadał zawartą z pozwanym (...) S.A. z/s w S. umowę odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w związku z ruchem tych pojazdów. Powód dokonał zgłoszenia zaistnienia zdarzenia drogowego i powstania szkody w pojeździe w celu przeprowadzenia postępowania szkodowego w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu odpowiedzialności cywilnej. Postępowanie szkodowe zostało zarejestrowane pod nr (...).

Mając na względzie rodzaj szkody w uszkodzonym aucie, tzw. „szkoda całkowita”, a także czas likwidacji szkody, niezbędny i zasadny okres najmu pojazdu zastępczego pozwany określił na 21 dni, ustalając dobową stawkę najmu na kwotę 90,00zł brutto ( w dniu 15 marca 2025r. pozwany skierował do powoda ofertę zorganizowania pojazdu zastępczego oraz podał, iż w przypadku nie skorzystania z niej dokona refundacji kosztów najmu pojazdu zastępczego w maksymalnej kwocie 90,00zł brutto za 1 dobę najmu).

Decyzją z dnia 10 kwietnia 2025r. pozwany przyznał powodowi kwotę 1.890,00zł brutto tytułem odszkodowania za najem pojazdu zastępczego odmawiając pokrycia dalszych należności, w tym wydatków za podstawienie i odbiór wynajmowanego auta.

Z dokumentów akt postępowania szkodowego wynika, iż do zdarzenia drogowego na skutek, którego uległ uszkodzeniu pojazd m – ki D. (...) o nr rej. (...) doszło w dniu 13 marca 2025r. Po dokonaniu zgłoszenia szkody w postępowaniu likwidacyjnym, w dniu 14 marca 2025r. rozpoczął się najem pojazdu zastępczego. W dniu 28 marca 2025t. ustalono tzw. „szkodę całkowitą”. W dniu 1 kwietnia 2025r. ubezpieczyciel przekazał na konto ubezpieczonej kwotę odszkodowania. W przypadku szkody całkowitej, po wypłacie odszkodowania, przyjmuje się 7 dniowy okres na zagospodarowanie wraku i zakup innego pojazdu.

Zasadny czas najmu pojazdu zastępczego przez poszkodowanego wynosił łącznie 25 dni – od dnia 14 marca 2025r. do dnia 8 kwietnia 2025r.

Pojazd m – ki D. (...) należy do segmentu samochodów klasy A, wynajęty przez poszkodowanego od powoda pojazd m – ki H. (...) zaliczany jest natomiast do pojazdów segmentu (...), dlatego według parametrów dla segmentu pojazdów A należało ustalić koszt dobowy najmu.

W okresie powstania szkody koszt najmu pojazdów standardu A według stawki oferowanej przez pozwanego w ramach przedsiębiorstw kooperujących z tym ubezpieczycielem wynosiła 90,00zł brutto i była ceną rynkową akceptowaną przez pozwanego.

( decyzja k. 20-21, kopie cenników k. 22-23, kopia opinii k. 24-29, dokument akt postępowania likwidacyjnego k. 51-58, dokumenty akt szkodowych – płyta Cd k. 59)

Wierzytelność z tytułu roszczeń pieniężnych zwrotu dalszych kosztów najmu pojazdu zastępczego jako skutków zdarzenia szkodowego w ramach odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu umowy odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w związku z ruchem tych pojazdów była przedmiotem cesji pomiędzy A. T. i (...) Sp. z o.o. z/s w D..

( umowa cesji wierzytelności k. 18, zawiadomienie o przelewie wierzytelności k. 19, dokumenty akt szkodowych – płyta Cd k. 59)

Za wiarygodne należało uznać zaliczone w poczet materiału dowodowego dokumenty zgromadzone w postępowaniu albowiem zostały one sporządzone przez uprawnione organy w ramach przysługujących im kompetencji, w sposób rzetelny i fachowy. Ich prawdziwość i autentyczność nie wzbudziła w ocenie Sądu wątpliwości.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje.

Powództwo podlegało uwzględnieniu w części.

Na podstawie art. 436 § 1 kc odpowiedzialność przewidzianą w art. 435 kc ponosi samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.

Zgodnie z treścią art. 34 ust. 1 w zw. z art. 83 ust. 3 i n. ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2025.367 – t.j. ze zm.) z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, będącą następstwem śmierci, uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia bądź też utraty, zniszczenia lub uszkodzenia mienia, natomiast na podstawie art. 36 ust. 1 zd. 1 cyt. ustawy odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej.

Cytowany przepis jest wyrazem tendencji ustawodawcy, aby umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej stwarzała możliwie szeroki zakres ochrony ubezpieczeniowej zarówno ubezpieczonemu sprawcy szkody przed konsekwencjami osobistego ponoszenia odpowiedzialności cywilnej, jak i poszkodowanemu, przez zapewnienie mu pełnej kompensaty ze strony ubezpieczyciela szkody wyrządzonej przez ponoszącego odpowiedzialność cywilną sprawcę. W konsekwencji odpowiedzialność ubezpieczyciela determinowana jest odpowiedzialnością sprawcy wypadku – por. wyrok s. apel. w Poznaniu z dnia 4 lutego 2015r. w sprawie o sygn. akt I ACa 1093/14, opubl. LEX nr 1681964, wyrok s. apel. w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2014r. w sprawie o sygn. akt V ACa 673/14, opubl. LEX nr 1651861.

Świadczenie pieniężne, które wypłaca ubezpieczyciel w ramach odpowiedzialności przewidzianej przez cyt. powyżej przepisy, jest ustalane według reguł rządzących cywilnym prawem odszkodowawczym, a więc o rodzaju i wysokości świadczeń należnych od ubezpieczyciela decydują przepisy kodeksu cywilnego, zwłaszcza art. 361 – 363 kc, z tą jednak istotną różnicą, że w ramach odpowiedzialności z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych wyłącznym sposobem naprawienia szkody jest odszkodowanie pieniężne – por. wyrok s.apel. w Łodzi z dnia 24 lipca 2014r. w sprawie o sygn. akt I ACa 134/14, opubl. LEX nr 1498945.

Odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za uszkodzenie albo zniszczenie pojazdu mechanicznego obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego – por. uchwała SN z dnia 17 listopada 2011r. w sprawie o sygn. akt III CZP 5/11, opubl. Legalis, uchwała SN z dnia 22 listopada 2013r. w sprawie o sygn. akt III CZP 76/13, opubl. Legalis.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tym zakresie również pogląd prawny zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 12 kwietnia 2012r. w sprawie o sygn. akt III CZP 80/11, opubl. OSNC 2012/10/112 oraz w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2012r. w sprawie o sygn. akt III CZP 85/11, opubl. OSNC 2013/3/37.

Szkoda majątkowa musi pozostawać w normalnym związku przyczynowym z wypadkiem w rozumieniu art. 361 § 1 kc – por. wyrok s.apel. w Lublinie z dnia 20 maja 2015r. w sprawie o sygn. akt I ACa 968/14, opubl. LEX nr 1770850, wyrok s.apel. w Białymstoku z dnia 8 kwietnia 2015r. w sprawie o sygn. akt I ACa 959/14, opubl. LEX nr 1667508, wyrok s.apel. w Warszawie z dnia 4 listopada 2014r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 68/14, opubl. LEX nr 1624064, wyrok s.apel. w Łodzi z dnia 28 października 2014r. w sprawie o sygn. akt I ACa 824/14, opubl. LEX nr 1554766, wyrok s.apel. w Lublinie z dnia 13 lutego 2014r. w sprawie o sygn. akt I ACa 785/13, opubl. LEX nr 1469375.

Możliwość korzystania z samochodu zastępczego o standardzie zbliżonym do uszkodzonego mieści się w zakresie znaczeniowym pojęcia normalnych następstw działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

Charakter odpowiedzialności ubezpieczyciela uzasadnia bowiem przyjęcie, że obok bezpośrednich skutków zdarzenia, w ramach normalnego związku przyczynowego, mogą znajdować się pośrednie działania odpowiedzialnego, powodujące uszczerbek majątkowy związany ze zdarzeniem powodującym szkodę (stratę), która także powinna być wyrównana.

Szkodą jest niemożność korzystania z uszkodzonego pojazdu przez czas trwania naprawy (por. wyroki SN z dnia 26 listopada 2002r., V CKN 1397/00, Legalis, z dnia 2 lipca 2004r., II CK 412/03, Legalis, z dnia 8 września 2004r., IV CK 672/03, Legalis, z dnia 5 listopada 2004r., II CK 494/03, BSN 2005, Nr 3, poz. 11, uchw. SN(7) z dnia 17 listopada 2011r., III CZP 5/11, Legalis).

Postulat pełnego odszkodowania przemawia za przyjęciem stanowiska o potrzebie zwrotu przez ubezpieczyciela tzw. wydatków koniecznych potrzebnych na czasowe używanie zastępczego środka komunikacji w związku z niemożliwością korzystania z niego wskutek zniszczenia z tym, że tylko za okres między dniem zniszczenia a dniem, w którym poszkodowany może uzyskać naprawę uszkodzonego pojazdu lub nabyć analogiczny pojazd, nie dłuższy jednak niż za czas do zapłaty odszkodowania. Termin wydatków koniecznych oznacza przy tym wydatek niezbędny dla korzystania z innego pojazdu w takim samym zakresie w jakim poszkodowany korzystałby ze swego środka lokomocji, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Poszkodowany mógłby zatem żądać tylko zwrotu wydatków poniesionych za korzystanie z pojazdu zastępczego pomniejszonych o sumę jaką wydatkowałby na koszty eksploatacji własnego pojazdu.

Poniesione wydatki powinny być niezbędne w danych okolicznościach i odzwierciedlać używanie pojazdu w takim samym zakresie, w jakim korzystałby z niego, gdyby szkoda nie powstała. Niezasadne byłoby jednak wynajęcie samochodu zastępczego tylko dla zasady, bez zamiaru jego wykorzystywania, np. gdy poszkodowany posiada więcej pojazdów mechanicznych, którymi może zaspokajać swe usprawiedliwione potrzeby, lub też nie jest w stanie kierować samochodem, gdyż doznał poważnych obrażeń w wypadku, w którym uszkodzeniu uległ jego pojazd. Zasadność i wysokość wydatków podlegają udowodnieniu przez poszkodowanego.

W tym miejscu należy wskazać, iż zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2011r. w sprawie o sygn. akt III CZP 5/11, opubl. Legalis (por. też uchwała SN z dnia 25 sierpnia 2017r. III CZP 20/17, opubl. Legalis, uchwała SN z dnia 14 września 2006r. w sprawie o sygn. akt III CZP 65/06, opubl. Legalis) odpowiedzialność ubezpieczyciela z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za uszkodzenie albo zniszczenie pojazdu mechanicznego niesłużącego do prowadzenia działalności gospodarczej obejmuje celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego.

Należy więc przyjąć, że wydatki muszą być konieczne – niezbędne do egzystencji poszkodowanego, przy uwzględnieniu obowiązku minimalizacji szkody z art. 354 kc i stosowania środków zaradczych w sposób proporcjonalny.

Przypisanie poszkodowanemu naruszenia obowiązku współpracy z ubezpieczycielem (wynikającego z art. 354 § 2 kc) jest możliwe jedynie wtedy, gdy świadomie lub przez niedbalstwo skorzystał on z droższych usług, czyli na przykład w sytuacji, kiedy poszkodowany, znając podmiot wynajmujący pojazdy po cenach niższych, wynajął pojazd zastępczy tam, gdzie wynajmowano je drożej. Zarzut uchybienia obowiązkowi z art. 354 § 2 kc mógłby zatem wchodzić w grę tylko w razie wykazania świadomości i niedbalstwa poszkodowanego przy skorzystaniu z podmiotu stosującego stawki wygórowane (i to rażąco).

Wskazać należy, że pozwany zakład ubezpieczeń przyznał decyzją i wypłacił powodowi w toku postępowania likwidacyjnego koszty najmu pojazdu zastępczego, przyjmując okres najmu pojazdu zastępczego na 21 dni, w dobowej stawce w wysokości 90,00złbrutto, tj. łącznie 1.890,00zł brutto.

Pozwane Towarzystwo zakwestionowało w niniejszym procesie czas trwania najmu, a także stawkę najmu pojazdu zastępczego wynikającą z umowy zawartej przez powoda z poszkodowaną.

Odnosząc się do kwestii wysokości stawki najmu pojazdu zastępczego, podkreślić należy, że poszkodowany w związku ze zgłoszeniem szkody otrzymał w dniu 15 marca 2025r. od zakładu ubezpieczeń informację w zakresie możliwości organizacji pojazdu zastępczego przez ubezpieczyciela, jak też o akceptowanych stawkach tego najmu w przypadku zawarcia umowy najmu przez poszkodowanego z pominięciem zakładu ubezpieczeń.

Poszkodowany skorzystał z możliwości zawarcia umowy najmu pojazdu zastępczego z pominięciem oferty zakładu ubezpieczeń sprawcy szkody, nie podejmując żadnych działań w celu sprawdzenia wysokości stawki najmu czy też możliwości udostępnienia mu pojazdu o zbliżonych parametrach przez firmę współpracującą z zakładem ubezpieczeń. Podkreślić należy, że – jak wskazano powyżej – ubezpieczyciel uprzedził również poszkodowanego o możliwości weryfikacji dobowych stawek najmu. Proponowane przez zakład stawki najmu pojazdu zastępczego, były zdecydowanie niższe niż wynikające z umowy zawartej przez poszkodowanego z powodem.

Wskazać należy, że nie wszystkie wydatki pozostające w związku przyczynowym ze zdarzeniem komunikacyjnym mogą być refundowane, istnieje bowiem obowiązek wierzyciela zapobiegania szkodzie i zmniejszania jej rozmiarów ( art. 354 § 2 kc, art. 362 i art. 826 § 1 kc). Na dłużniku ciąży w związku z tym obowiązek zwrotu tylko wydatków celowych i ekonomicznie uzasadnionych, pozwalających na zniwelowanie negatywnych dla poszkodowanego następstw, niedających się wyeliminować w inny sposób, z zachowaniem rozsądnej proporcji między korzyścią wierzyciela a obciążeniem dłużnika.

W ocenie zatem Sądu, zachowanie poszkodowanego, który co najmniej od dnia 15 marca 2025r. posiadał wiedzę o ofercie pozwanego i pomimo tego nie skorzystał z korzystniejszej ekonomicznie oferty zakładu ubezpieczeń i zawarł w dniu 14 marca 2025r. umowę najmu pojazdu zastępczego w stawce dziennej znacząco przewyższającej stawki proponowane przez ubezpieczyciela, nie może zasługiwać na aprobatę. Powód nie wykazał przy tym, że pojazd wynajęty przez niego poszkodowanemu spełniał w wyższym stopniu kryteria przydatności. Pomimo zakwestionowania wysokości stawki najmu przez zakład ubezpieczeń, który przedstawił ofertę najmu pojazdów w zdecydowanie niższej stawce, nie wykazał również, że stawka zaproponowana przez niego jest adekwatna do klasy pojazdu oraz ekonomicznie uzasadniona. W uchwale z dnia 24 sierpnia 2017r. w sprawie III CZP 20/17, opubl. Legalis Sąd Najwyższy podkreślił, że wydatki na najem pojazdu zastępczego poniesione przez poszkodowanego, przekraczające koszty zaproponowanego przez ubezpieczyciela skorzystania z takiego pojazdu są objęte odpowiedzialnością z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, jeżeli ich poniesienie było celowe i ekonomicznie uzasadnione. W tym kontekście istotne znaczenie ma nie tylko równorzędność samego pojazdu, ale także dodatkowych warunków umowy, takich jak np. czas i miejsce udostępnienia oraz zwrotu pojazdu zastępczego czy też obowiązek wpłaty kaucji. Jeżeli istotne warunki wynajmu proponowanego przez ubezpieczyciela (we współpracy z przedsiębiorcą wynajmującym pojazdy) czynią zadość potrzebie ochrony uzasadnionych potrzeb poszkodowanego, nie ma podstaw, by obciążać osoby zobowiązane do naprawienia szkody wyższymi kosztami związanymi ze skorzystaniem przez poszkodowanego z droższej oferty. Odstępstwa od tej reguły nie uzasadniają drobne niedogodności o charakterze niemajątkowym i technicznym. Należy też podkreślić, że proponowana wykładnia nie eliminuje ani nie ogranicza przysługującej poszkodowanemu swobody wyboru kontrahenta, od którego najmie pojazd. Sprawia jedynie – ze względu na obowiązek zapobiegania zwiększeniu rozmiarów szkody – że zawierając umowę na mniej korzystnych warunkach od proponowanych przez ubezpieczyciela, poszkodowany będzie zmuszony ponieść część związanych z tym kosztów.

Podkreślić należy, że poszkodowany w istocie nie wyraził żadnego zainteresowania ofertą ubezpieczyciela w zakresie najmu pojazdu zastępczego, nie chciał poznać bliżej jej warunków i nie dokonał oceny, czy oferta którą wybrał lepiej zaspokaja jego potrzeby, czy też może skorzystanie z pojazdu oferowanego przez ubezpieczyciela byłoby wystarczające.

Poszkodowany w związku ze zgłoszeniem szkody otrzymał w dniu 15 marca 2025r. od pozwanego Towarzystwa pisemną ofertę zakładu ubezpieczeń w tym zakresie. Pomimo tego nie dokonał jednak porównania ofert i nie rozważył zmiany firmy i pojazdu zastępczego na mający te same lub zbliżone parametry, ale w zdecydowanie niższej stawce dobowej.

Mając powyższe na uwadze, należało w ocenie Sądu przyjąć, iż poszkodowany pozostając biernym na przedstawioną mu propozycję pozwanego zakładu ubezpieczeń, nie dopełnił obowiązku współdziałania przy minimalizacji szkody, która dodatkowo została zwiększona przez wynajęcie pojazdu u podmiotu stosującego znacznie wyższe dobowe stawki najmu pojazdu. Ubezpieczyciel dokonał w toku czynności likwidacyjnych wszystkich czynności, jakie mogły zostać wykonane przy stwierdzonym stopniu współpracy poszkodowanego z pozwanym. To na poszkodowanym spoczywał obowiązek zbadania warunków najmu oferowanego przez towarzystwo ubezpieczeń – por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów SN z dnia 8 maja 2024r., III CZP 142/22, opubl. Legalis.

Konstatując przedmiotem rozstrzygnięcia pozostawała zasadność żądania zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego w wysokości dochodzonej przez stronę powodową, w sytuacji gdy pozwany ubezpieczyciel, odpowiadający co do zasady z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych, podniósł, iż koszty te zostały wygenerowane w rozmiarze przekraczającym granice normalnego następstwa zdarzenia wywołującego szkodę oraz w części nie miały charakteru celowego i ekonomicznie uzasadnionego. W realiach sprawy sporne pozostawało zatem nie samo istnienie szkody w postaci utraty możliwości korzystania z pojazdu, lecz rozmiar szkody w zakresie kosztów najmu oraz to, czy wydatki poniesione przez poszkodowaną, a następnie dochodzone przez powoda, pozostają w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem, a nadto czy zostały poniesione w sposób odpowiadający obowiązkowi współdziałania poszkodowanego w procesie likwidacji szkody i obowiązkowi podejmowania działań zmierzających do niedopuszczenia do nieuzasadnionego zwiększenia jej rozmiarów.

W tym zakresie podstawowe znaczenie miały ogólne reguły odpowiedzialności odszkodowawczej, wynikające z przepisów kodeksu cywilnego, w tym w szczególności zasada pełnej kompensacji ograniczona kryteriami normalnego związku przyczynowego oraz zakazem kompensowania kosztów niepozostających w funkcjonalnym i przyczynowym związku ze szkodą. Obowiązek naprawienia szkody obejmuje bowiem wyłącznie normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła, a odszkodowanie ma służyć wyrównaniu uszczerbku, nie zaś finansowaniu wydatków, które w danych okolicznościach nie były konieczne dla przywrócenia sytuacji poszkodowanego do stanu sprzed zdarzenia, albo których poniesienie wynikało z wyborów poszkodowanego dokonanych mimo istnienia realnej możliwości uniknięcia nadmiernych kosztów. W sprawach dotyczących kosztów najmu pojazdu zastępczego oznacza to, że refundacji podlegają koszty najmu w takim zakresie, w jakim są celowe i ekonomicznie uzasadnione, a ich poniesienie było obiektywnie uzasadnione potrzebą zapewnienia mobilności poszkodowanemu w okresie likwidacji szkody czy naprawy pojazdu, przy czym poszkodowany nie jest zwolniony z powinności zachowania racjonalności ekonomicznej w doborze sposobu naprawienia szkody, zwłaszcza gdy ubezpieczyciel przedstawia realną, wykonalną alternatywę.

Na tle powyższych zasad Sąd dokonał oceny zaoferowanych przez strony dowodów. Strona powodowa przedłożyła w szczególności dokumenty prywatne w postaci cenników najmu pojazdów oraz opinię biegłego sporządzoną w innym postępowaniu sądowym, zmierzając do wykazania, iż zastosowane stawki odpowiadały rynkowemu poziomowi cen. Sąd zakwestionował jednak przydatność tych dokumentów do dokonania wiarygodnych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. Cenniki najmu, jako dokumenty prywatne, nie dowodzą bowiem obiektywnego faktu istnienia określonej stawki rynkowej w dacie i miejscu zdarzenia, ani tym bardziej tego, że stawka zastosowana w konkretnym przypadku była stawką minimalną lub typową dla segmentu pojazdu i warunków najmu, w jakich poszkodowana mogła realnie zorganizować pojazd zastępczy. Tego rodzaju dokumenty stanowią co najwyżej oświadczenie podmiotu, który je sporządził, co do kształtowania hipotetycznych cen w swojej ofercie, nie przesądzając ani o rzeczywistych transakcjach, ani o poziomie cen dostępnych na rynku w sytuacji porównywalnej, w tym przy uwzględnieniu rozwiązań oferowanych w toku likwidacji szkody przez ubezpieczyciela.

Analogicznie, opinia biegłego pochodząca z innego postępowania, niezależnie od jej merytorycznej wartości w tamtej sprawie, nie mogła zostać uznana za miarodajną podstawę ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. Odnosiła się ona bowiem do innego stanu faktycznego, innego materiału dowodowego oraz innego kontekstu rynkowego, a zatem nie pozwalała na bezpośrednie przeniesienie jej wniosków na realia rozpoznawanej sprawy. W niniejszym procesie dokument taki ma walor dokumentu prywatnego i nie zastępuje dowodu z opinii biegłego sporządzonej dla potrzeb tej sprawy, a w szczególności nie odnosi się do kluczowej okoliczności, jaką była konkretna oferta pozwanego ubezpieczyciela skierowana do poszkodowanej. W konsekwencji wskazane dokumenty nie mogły stanowić wystarczającej podstawy do przyjęcia, że koszty najmu w wysokości dochodzonej przez powoda były kosztami koniecznymi, celowymi i ekonomicznie uzasadnionymi.

Sąd ustalił natomiast, że pozwany ubezpieczyciel zaoferował poszkodowanej możliwość zorganizowania pojazdu zastępczego w ramach procesu likwidacji szkody na warunkach korzystnych z punktu widzenia minimalizacji kosztów oraz ograniczenia obciążeń organizacyjnych po stronie poszkodowanej. Oferta ta przewidywała zapewnienie pojazdu zastępczego bez stosowania jakichkolwiek limitów i ograniczeń oraz bez konieczności ponoszenia kosztów podstawienia i odbioru pojazdu. Jednocześnie ubezpieczyciel, respektując uprawnienie poszkodowanej do swobodnego wyboru innego oferenta, zastrzegł w sposób jednoznaczny, że w razie skorzystania z najmu u podmiotu trzeciego refundacja kosztów najmu dla segmentu pojazdów odpowiadających klasie pojazdu poszkodowanej zostanie ograniczona do kwoty 90,00zł brutto za dobę. Poszkodowana z tej oferty nie skorzystała, wybierając najem u powoda na warunkach generujących koszty wyższe.

W ocenie Sądu to właśnie ta okoliczność miała rozstrzygające znaczenie dla oceny rozmiaru szkody i granic odpowiedzialności pozwanego. Poszkodowana zachowała prawo wyboru, jednak dokonując tego wyboru w warunkach wyraźnie zakomunikowanego pułapu refundacyjnego, powinna liczyć się z konsekwencją, że część kosztów przekraczająca ten pułap nie zostanie uznana za pozostającą w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem, jeżeli nie wykaże się szczególnych, obiektywnych przeszkód uniemożliwiających skorzystanie z oferty ubezpieczyciela lub racjonalnych przyczyn uzasadniających poniesienie wyższych kosztów. W niniejszej sprawie strona powodowa nie wykazała, aby oferta pozwanego była pozorna, niewykonalna, nieadekwatna co do segmentu pojazdu, czasu udostępnienia, dostępności, czy aby wiązała się z ukrytymi ograniczeniami. Przeciwnie, z ustalonego stanu faktycznego wynika, że poszkodowana mogła uzyskać pojazd zastępczy bez dodatkowych kosztów podstawienia i odbioru, a zatem przy rozwiązaniu, które z perspektywy obowiązku racjonalnego postępowania w toku likwidacji szkody pozwalało na zaspokojenie potrzeby mobilności bez generowania nadmiernych wydatków.

W konsekwencji Sąd przyjął, że koszty najmu pojazdu zastępczego w części przekraczającej kwotę 90,00zł brutto za dobę nie były w danych okolicznościach kosztami koniecznymi dla usunięcia następstw szkody, lecz stanowiły rezultat decyzji poszkodowanej o wyborze droższego wariantu najmu mimo dostępności realnej, tańszej alternatywy zapewnionej przez ubezpieczyciela. Prowadzi to do wniosku, iż wydatki te w zakresie nadwyżki nie pozostają w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem komunikacyjnym, gdyż nie wynikają z obiektywnej konieczności naprawienia szkody, lecz z przyjętego przez poszkodowaną sposobu jej kompensacji, który skutkował zwiększeniem rozmiaru szkody. Skoro zaś odszkodowanie ma obejmować jedynie następstwa normalne i wydatki celowe oraz ekonomicznie uzasadnione, to nadwyżka ponad wskazany pułap refundacji traci atrybut celowości i zasadności w rozumieniu reguł odpowiedzialności odszkodowawczej.

Należy przy tym podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym rozmiaru szkody oraz związku przyczynowego, spoczywał na stronie powodowej. W realiach niniejszej sprawy powód nie zdołał wykazać, aby poniesienie kosztów najmu w wysokości przewyższającej 90,00zł brutto za dobę było obiektywnie konieczne i uzasadnione, w szczególności wobec istnienia realnej oferty pozwanego, eliminującej dodatkowe koszty i ograniczenia. Przedłożone cenniki oraz opinia biegłego z innego postępowania nie mogły zastąpić wykazania, że w konkretnych okolicznościach sprawy poszkodowana nie mogła skorzystać z oferty ubezpieczyciela albo że wybór droższego najmu był racjonalnie usprawiedliwiony. Skoro tego nie wykazano, Sąd uznał, że tylko koszty mieszczące się w granicy zakomunikowanego limitu refundacji mogą zostać uznane za pozostające w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą i spełniające kryterium celowości oraz ekonomicznej uzasadnioności.

Z tych przyczyn Sąd, oceniając materiał dowodowy zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów, uznał za nieprzydatne do poczynienia ustaleń faktycznych w zakresie koniecznego poziomu kosztów najmu dokumenty prywatne w postaci cenników oraz opinii z innego postępowania, a rozstrzygnięcie oparł na ustaleniu, że poszkodowana miała realną możliwość zorganizowania pojazdu zastępczego przez ubezpieczyciela na warunkach niegenerujących dodatkowych kosztów oraz na jednoznacznie zakomunikowanym pułapie refundacji w razie wyboru innego oferenta. Nieskorzystanie z tej możliwości skutkowało zwiększeniem rozmiarów szkody, a koszty wygenerowane ponad limit nie pozostawały w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem i w tym kontekście były pozbawione atrybutu celowości i zasadności, co przesądzało o braku podstaw do ich zasądzenia w dochodzonej wysokości.

W dalszej kolejności należało odnieść się do podniesionego przez pozwanego stanowiska, w którym ograniczono zasadny okres najmu pojazdu zastępczego do 21 dni. W ocenie Sądu ograniczenie to nie znajdowało oparcia ani w poczynionych ustaleniach faktycznych, ani w kryteriach wynikających z zasad odpowiedzialności odszkodowawczej, w szczególności w zakresie określenia granic normalnych następstw szkody oraz celowości i ekonomicznej uzasadnioności wydatków na najem.

Kluczowe znaczenie ma w realiach niniejszej sprawy to, że szkoda w pojeździe poszkodowanej została zakwalifikowana jako tzw. szkoda całkowita. Taki charakter szkody implikuje odmienny model likwidacji niż w wypadku szkody częściowej. W szczególności odpada tu element oczekiwania na naprawę pojazdu i technologiczny czas naprawy, w jego miejsce pojawia się uzasadniona potrzeba zorganizowania pojazdu zastępczego na czas niezbędny do zakończenia procesu likwidacyjnego w sensie ekonomicznym i organizacyjnym, tj. do chwili, w której poszkodowany, działając racjonalnie, uzyskuje realną możliwość nabycia pojazdu zastępującego utracony środek transportu. W praktyce oznacza to, że w przypadku szkody całkowitej zasadny okres najmu pojazdu zastępczego powinien obejmować co najmniej czas do wypłaty odszkodowania, a następnie dodatkowy, rozsądny okres niezbędny do zagospodarowania pozostałości (wraku) oraz nabycia innego pojazdu, przy uwzględnieniu realiów rynkowych i organizacyjnych towarzyszących zakupowi samochodu.

W niniejszej sprawie bezsporne pozostawało, że odszkodowanie zostało wypłacone w dniu 1 kwietnia 2025r. ( okoliczność nie zakwestionowana przez pozwanego). Dopiero od tej daty poszkodowana dysponowała świadczeniem pieniężnym, które w typowym przebiegu zdarzeń pozwala na podjęcie realnych czynności zmierzających do nabycia nowego pojazdu, a więc czynności, które prowadzą do ustania potrzeby korzystania z pojazdu zastępczego. Jednocześnie Sąd uwzględnił, że w obrocie przyjmuje się jako racjonalny i zwyczajowy pewien minimalny okres na zagospodarowanie pozostałości pojezdowych (wraku) oraz dokonanie zakupu samochodu, obejmujący m.in. wyszukanie odpowiedniej oferty, weryfikację stanu pojazdu, czynności związane z zawarciem umowy, płatnością i wydaniem pojazdu, a także podstawowe czynności formalne. W realiach sprawy, przy przyjęciu ogólnej reguły 7-dniowego terminu na wykonanie tych czynności po wypłacie odszkodowania, zasadnym było uznanie, iż potrzeba korzystania z pojazdu zastępczego trwała do dnia 8 kwietnia 2025r.

Skoro umowa najmu została zawarta w dniu 14 marca 2025r., a pojazd został zwrócony w dniu 8 kwietnia 2025r., to za zasadny czas trwania najmu należało przyjąć 25 dni. Okres ten pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem wywołującym szkodę, jest racjonalny z punktu widzenia przebiegu likwidacji szkody całkowitej i nie przekracza granic celowości oraz ekonomicznej uzasadnioności, skoro obejmuje zarówno czas do wypłaty odszkodowania, jak i uzasadnione minimum organizacyjne po jego wypłacie. Tym samym ograniczenie przyjęte przez pozwanego do 21 dni stanowiło nieuprawnione zaniżenie rozmiaru szkody w tej części, gdyż abstrahowało od daty faktycznej wypłaty świadczenia oraz od realnej potrzeby zapewnienia poszkodowanej możliwości funkcjonowania do czasu nabycia pojazdu zastępującego.

W konsekwencji Sąd uznał, że jakkolwiek zasadność stawki dobowej najmu podlegała ocenie przez pryzmat przedstawionej poszkodowanej oferty i zakomunikowanego limitu refundacji, to sam okres najmu, w świetle ustalonego charakteru szkody jako całkowitej oraz daty wypłaty odszkodowania w dniu 1 kwietnia 2025r., powinien zostać zaakceptowany w wymiarze 25 dni, tj. od dnia 14 marca 2025r. do dnia 8 kwietnia 2025r., jako odpowiadający normalnym następstwom zdarzenia i spełniający kryterium celowości oraz zasadności.

Wobec powyższego, przy uwzględnieniu, że czas trwania najmu pojazdu wynosił 25 dni, tj. od dnia 14 marca 2025r. do dnia 8 kwietnia 2025r., to należało uznać, iż w okresie korzystania przez poszkodowaną z pojazdu zastępczego za miarodajne trzeba przyjąć stawki dobowe najmu przedstawione przez pozwanego w wysokości 90,00zł brutto. Zatem w warunkach niniejszej sprawy najem wynosił 25 dni po stawce dobowej 90,00zł brutto, co stanowi łącznie 2.250,0zł brutto (25 dni x 90,00zł brutto/za 1 dobę najmu). W toku postępowania likwidacyjnego przyznano powodowi kwotę 1.890,00zł brutto. Różnica stanowi 360,00zł (2.250,0zł – 1.890,00zł).

Z podanych, co powyżej względów, wobec treści oferty pozwanego w przedmiocie najmu pojazdu zastępczego, Sąd odmówił również atrybutu celowości i konieczności oraz zasadności żądaniu powoda zwrotu wydatków z tytułu podstawienia i odbioru wynajmowanego auta.

Dalej należy wskazać, iż obowiązek przedstawienia dowodów spoczywa na stronach (art. 232 kpc), a ciężar udowodnienia faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 kpc) spoczywa na stronie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne (art. 6 kc).

Dobór dowodów należy do strony, to ona powinna wskazywać wyłącznie takie, które są dopuszczalne i wiarygodne. Rzeczą Sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia spraw.

Przepis prawa materialnego – art. 6 kc określa na czyje ryzyko idzie nieudowodnienie określonego faktu. Z kolei art. 232 kpc stanowi procesowe narzędzie za pomocą, którego strony mogą osiągnąć skutek w postaci udowodnienia dla nich korzystnych faktów istotnych z punktu widzenia dochodzonego roszczenia w znaczeniu materialnoprawnym. Art. 6 kc zawiera normę decyzyjną, pozwalającą ocenić wyniki przeprowadzonego postępowania dowodowego. Zgodnie z zasadami procesu cywilnego ciężar gromadzenia materiału dowodowego spoczywa na stronach (art. 232 kpc, art. 3 kpc, art. 6 kc). Jego istota sprowadza się do ryzyka poniesienia przez stronę ujemnych konsekwencji braku wywiązania się z powinności przedstawienia dowodów. Skutkiem braku wykazania przez stronę prawdziwości twierdzeń o faktach istotnych dla sprawy jest tylko to, że twierdzenia takie zasadniczo nie będą mogły leżeć u podstaw sądowego rozstrzygnięcia. Strona, która nie udowodni przytoczonych twierdzeń, utraci korzyści, jakie uzyskałaby aktywnym działaniem (por. wyrok s.apel. w Białymstoku z dnia 28 sierpnia 2014r. w sprawie o sygn. akt I ACa 286/14, opubl. LEX nr 1511625).

O roszczeniu ubocznym orzeczono w oparciu o treść art. 481 § 1 i 2 - 2 ⁴ kc, przy uwzględnieniu art. 817 kc i art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2025.367 – t.j. ze zm.).

O kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 kpc w zw. z art. 98 § 1 – 1 ¹ i 3 kpc i art. 100 kpc i w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023.1935 – j.t. ze zm.) oraz w oparciu o treść art. 13 ust. 1 pkt 3 i art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2025.1228 – t.j.) i art. 1 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz. U. 2025.1154 – t.j.).

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji wyroku.

sędzia Michał Włodarek